Region Zamojszczyzny to prawdziwa mozaika krajobrazów i ekosystemów, gdzie łagodne wzgórza przeplatają się z malowniczymi dolinami rzek. Na terenie okolic Zamościa spotkać można zarówno rozległe puszcze, jak i unikalne formacje skalne. To tutaj w naturalny sposób rozwija się bogata bioróżnorodność, której trajektorie kształtują zarówno warunki klimatyczne, jak i działalność człowieka. Parki krajobrazowe i rezerwaty przyrody Zamojszczyzny stanowią ostoję dla wielu chronionych gatunków, a także gwarancję, że przyszłe pokolenia będą mogły zaczerpnąć wiedzy o unikatowych procesach przyrodniczych.
Park Krajobrazowy Roztoczański – serce zielonego szlaku
Rozciągający się na pograniczu Lubelszczyzny i Podkarpacia Park Krajobrazowy Roztoczański stanowi jedno z najważniejszych centrów przyrodniczych w pobliżu Zamościa. Jego nazwa nawiązuje do pradawnego pasma wapiennych wzgórz – Roztocze, z licznymi wąwozami, źródłami i potokami, gdzie spotkać można rzadkie gatunki roślin i zwierząt.
Unikalne siedliska
- Las mieszany z przewagą buka i jodły;
- Łąki wysokotrawiaste będące ostoją dla wielu motyli;
- Wąwozy lessowe i strome urwiska;
- Źródliska i stawy z populacjami traszek.
W cieniu drzew żyją tu bobry, wydry i dziki. Nad głowami szybują orły przednie, a w porze lęgowej doliny wypełniają się śpiewem skowronków. Na obszarze parku wyznaczono liczne ścieżki dydaktyczne, umożliwiające obserwację przyrody bez ingerencji w delikatne biocenozy.
Rezerwat przyrody Czartowe Pole i okoliczne atrakcje
Rezerwat Czartowe Pole, położony niedaleko Zwierzyńca, chroni fragmenty lessowych wąwozów i brzegów rzeczki Świerszcz. System licznych progów skalnych i malowniczych wodospadów tworzy krajobraz spotykany tylko w tym zakątku Zamojszczyzny.
Formy skalne i geologia
- Warstwy piaskowiecu o ciepłych odcieniach złota;
- Naturalne mosty skalne;
- Studnie krasowe;
- Płynące kaskady z głazami porośniętymi mchem.
Dojście do najbardziej atrakcyjnych punktów rezerwatu zapewnia system drewnianych pomostów i kładek. Miejscowi miłośnicy przyrody często organizują tu spływy kajakowe po meandrach Świerszcza, obserwując przy okazji bobrowe tamy i żeremia, a także kolonie wielu owadożernych pająków.
Miejsca cenne ornitologicznie w dolinie Wieprza
W dolinie rzeki Wieprz rozmieszczone są stawy hodowlane i starorzecza, które od wiosny aż do późnej jesieni wabią licznych przedstawicieli skrzydlatej fauny. Tereny te uznawane są za obszary ornitologialne o znaczeniu międzynarodowym.
Najważniejsze gatunki ptaków
- Żuraw zwyczajny – symbol bagien;
- Bocian czarny – coraz rzadszy gość;
- Błotniak łąkowy i czapla siwa;
- Koszatka obsługująca norki bobrów jako punkty obserwacyjne.
Specjalne wieże obserwacyjne umożliwiają fotografowanie za pomocą teleobiektywów oraz prowadzenie dokumentacji naukowej. Lokalni przewodnicy oferują warsztaty z rozpoznawania odgłosów ptaków, co pozwala na bliższy kontakt z krajobrazem.
Ochrona fauny – od żubra po wilki
Zamojszczyzna jest jednym z niewielu miejsc w Polsce, gdzie prowadzone są programy reintrodukcji żubry i ścisłej ochrony wilki. Inicjatywy te wspierane są przez organizacje pozarządowe, naukowców z pobliskich uczelni oraz wolontariuszy.
Główne działania ochronne
- Monitoring satelitarny stad żubrów;
- Budowa przejść dla zwierząt przy drogach;
- Edukacja rolników w zakresie zapobiegania konfliktom;
- Kontrola populacji dzikich kopytnych.
W wyniku tych prac liczba zwierząt chronionych systematycznie wzrasta, a małe wylęgi sów, puchaczy i orłów odnajdują bezpieczne miejsca lęgowe w starodrzewach. Trwają także programy odtwarzania siedlisk dla żab i traszek w stawach rybnych.
Rekreacja i ścieżki edukacyjne
Na terenie Zamojszczyzny wytyczono kilkaset kilometrów szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Wiele z nich ma charakter przyrodniczo-dydaktyczny, z kioskami informacyjnymi i punktami widokowymi.
- Szlak Malwowy z polanami pełnymi dzikich kwiatów;
- Trasa „Leśne Opowieści” z interaktywnymi tablicami;
- Ścieżka historyczna łącząca zabytkowe dworki i młyny;
- Rowerowa pętla wokół stawów hodowlanych w Zwierzyńcu.
Wyprawy rodzinne i wycieczki szkolne mogą liczyć na wsparcie parkowych edukatorów, którzy przeprowadzają lekcje terenowe i warsztaty. Dzięki nim każdy uczestnik dowiaduje się o procesach glebotwórczych, znaczeniu drzewostanów oraz roli bezkręgowców w oczyszczaniu wody.